John Malkovich Olmak (Being John Malkovich) filminde bir ofisteki gizli geçit, John Malkovich’in zihnine açılıyordu. İçeri girenler on beş dakikalığına dünyaya onun gözünden bakıyordu. Şimdi böyle bir geçidin Nevzat Aydın’ın zihnine açıldığını düşünün. İçeri adım attığınızda on beş dakika boyunca neler görürdünüz?
Okuyan Us’tan çıkan Huysuz, Oyunbozan, Dahi: Ayarsız Bir Nevzat Aydın Biyografisi’ni hazırladığımız iki yılı aşkın sürede o geçide epey yaklaştım. Nevzat’la yaptığımız sohbetlerin ve onu tanıyan insanlardan dinlediklerimin içinde yaşadım. Zamanla kendimde ona benzeyen taraflar görmeye başladım. (Huysuzluk kısmının ne kadarı zaten bende vardı, orası tartışılır.)
Nevzat’la tanışıklığımız kitabın çok öncesine, Yemeksepeti’nin ilk yıllarına uzanıyor. 2001 ile 2004 arasında NTV Radyo’da günlük teknoloji haberleri kuşağını hazırlayıp sunuyordum. Bir de “Dijital Saat” adlı haftalık bir program hazırlıyor, yeni kurulan internet şirketlerinin temsilcilerini konuk ediyordum. Yemeksepeti henüz az sayıda insanın kullandığı çiçeği burnunda bir girişimdi. Nevzat’a ulaştım ve onu programa davet ettim. İlk sohbetimiz radyo stüdyosunda oldu.
Sonraki yıllarda röportajlarda, toplantılarda, “dijitalciler”in bir araya geldiği yemeklerde görüşmeye devam ettik. Bir keresinde, sanırım 2008 civarında, Rumeli Kavağı’nda kalkanıyla ünlü bir balık restoranındaki yemekte yan yana denk gelmiş, sinema ve müzik üzerine uzun uzun konuşmuştuk. Zamanla yollarımız iş hayatında da kesişti ve Nevzat’a iletişim danışmanlığı vermeye başladım.
Kitap fikrini bu dönemde, bir sohbet sırasında açtım. Hayatının bir biyografiye konu olması gerektiğini söyledim. Daha önce bunu düşündüğünü, teklifler de aldığını ama nasıl bir kitap olacağından emin olamadığını anlattı. Birlikte yapalım dedim.
Daha önce hiç biyografi kitabı hazırlamamıştım. Ama yıllar boyunca gazetecilik yapmış, yayınlar kurup yönetmiş, sayısız röportaj gerçekleştirmiştim. Bu birikimin bana iyi bir başlangıç noktası vereceğini düşündüm. İlk çerçeveyi hazırladım. İçinde Yemeksepeti’nin hikâyesi, girişimcilik, yatırımcılık ve Trabzonspor vardı elbette; bir de bütün bunların içindeki “insan”. Kitabın bugünkü yapısında o ilk çerçevenin izleri duruyor.
Birkaç yayıneviyle görüştük ve sonunda Okuyan Us’ta karar kıldık. Yayınevinin başındaki Cem Mumcu’yu ikimiz de uzun zamandır ayrı vesilelerle tanıyorduk; benim için o hep “Cem abi”ydi. Ekibiyle de kafamız uyuşunca karar vermek kolay oldu. Uzun süre birlikte çalışacağımız insanlarla iyi anlaşmak, bu işi yaparken keyif de almak Nevzat’ın önceliğiydi. Süreç boyunca bu önceliğin ne kadar yerinde olduğunu sık sık gördük.

Editoryal ekipte Anıl Helvacı, Onur Emer, Duhan Çebi ve ben vardık. Fatih Şahinoğlu da süreç boyunca organizasyondaki desteği ve fikirleriyle hep yanımızdaydı. Ayhan Şahin ise kitabın ayırt edici yanlarından biri olan çizgi roman tarzındaki illüstrasyonları hazırladı.
Bütün bu ekibin arkasında ise Cem abi vardı. Yayıncı olarak kitabı sahiplendi ve adından kapak tasarımına kadar her ayrıntısına dokundu. Bu projenin bir direği varsa, o direk Cem Mumcu’dur.
Hazırlık sürecini, Nevzat’la iletişimi ve ekibin koordinasyonunu ben üstlendim. Duhan medya arşivi taramaları ve araştırmalarla ilgileniyordu. Ona kaynaklar gönderiyor, hangi konuların peşine düşeceğimizi birlikte konuşuyorduk. Ben de Nevzat’ın belirlediği kişilerle görüşmeye başladım. Bu röportajlar, çalışmanın hem en çok zamanımı alan hem de beni en çok besleyen kısmı oldu.
Kitap için 75 kişiyle görüştüm. Ailesinden, çocukluğundan, okul yıllarından, iş hayatından insanlar. Onunla maç izleyenler, seyahate çıkanlar, şirket kuranlar, zor günler geçirenler. Kimini zaten tanıyordum, birçoğuyla ise ilk kez bu çalışma sayesinde tanıştım. Görüşmelerin altmış kadarını yüz yüze yaptım ve kameraya kaydettim. Farklı ülkelerde yaşayanlar gibi buluşma imkânı olmayanlarla ise online konuştum.
Her görüşmeden önce o kişinin Nevzat’la ilişkisini, hayatının hangi döneminde yanında bulunduğunu araştırıyordum. Nevzat da bazen konuşabileceğimiz bir olayla ilgili ipucu veriyordu. Bunlar iyi birer başlangıçtı ama sonrasında sohbetin kendi yolunu bulmasına alan açmak gerekiyordu. Yıllarca röportaj yapmak insana bir cevabın içindeki küçük ayrıntıyı fark edip orada biraz daha durmayı öğretiyor. Görüşmelerin en canlı anları çoğu zaman o doğal akışın içinden çıktı.
Ali Sabancı’yla görüşmeye giderken bana en fazla yirmi dakika ayırabileceğini, çok yoğun biri olduğu için anlatacaklarını anlatıp işine gücüne döneceğini düşünüyordum. Bir buçuk saate yakın konuştuk, üstelik söyleşinin öncesinde ve sonrasında da sohbet ettik. Kitaba ve Nevzat’a verdiği önemi ayırdığı zamanda ve anlatma isteğinde görmek benim için değerliydi. Şenol Güneş’le yaptığım görüşmenin heyecanı ise bambaşkaydı. Yıllardır büyük saygı duyduğum biriyle tanışıp uzun uzun konuşma fırsatı bulmuştum. Gerçekten çok özel bir andı.
Bazı görüşmelerde gözlerim doldu, bazılarında kahkahalarla güldük. İnsan, hayatındaki birinin yerini anlatırken yüzüyle, sesiyle, duraksamalarıyla da çok şey söylüyor. Nevzat’ın insanların hayatında bıraktığı izleri, onu anlatanların halinde de görüyordum.
Röportajlar ilerledikçe Nevzat’ın yakın çevresine, benim de uzun zamandır içinde olduğumu fark ettiğim bu çembere, başka bir gözle bakmaya başladım. Hayatının farklı dönemlerinde tanıştığı, kendi kriterlerine göre yakınlık kurduğu insanlardan oluşan bir kulüp gibiydi bu çevre. Onlarla maçta, seyahatte, doğum günü kutlamasında, bir yemek masasında zaman geçirmek onun için çalışmak kadar ciddi bir işti. Bu insanları dinlerken Nevzat’ın her biriyle kurduğu bağın farklı yanlarını görüyordum.
Bu farklılıklar hitap biçimlerinde bile kendini gösteriyordu. İş ortamında ona “Nevzat” diyenler de vardı, “Nevzat Bey” diyenler de. İdari işlerde çalışan biri “Nevzat” derken, üst yönetimde birlikte çalıştığı biri “Nevzat Bey” diyebiliyordu. Kimin nasıl hitap ettiğini belirleyen şey, şirketteki konumundan çok aralarında kurulan ilişki gibi görünüyordu.
Üç ayrı görüşmede duyduğum benzer bir anlatım özellikle aklımda kaldı. Biri eşi, biri Yemeksepeti’nde uzun yıllar birlikte çalıştığı bir ekip arkadaşı, diğeri okul yıllarından yakın bir dostuydu. Her biri kendi oranını veriyordu ama anlattıkları aynı duyguydu. Eşi Zeynep bunu yüzde 99’a yüzde 1 diye anlatıyordu. Nevzat sizi çok zorluyor ama size kendinizi iyi hissettirdiği o küçük pay bütün o zorluğa değiyor.
Beğenisini kolay kolay belli etmeyen birinden gelen takdirin de başka bir anlamı vardı. Bu görüşmelerin, insanlara Nevzat’a doğrudan söylemekte zorlanabilecekleri duyguları anlatma fırsatı verdiğini düşündüm. Muhtemelen Nevzat da kendisini bu kadar yakından tanıyan insanların bazı duygularını ilk kez bu kitapta okuyacaktı.
Bir arkadaşım, “Nevzat’ı yakından tanıdıkça onunla ilgili düşüncelerin değişti mi?” diye sordu. İşin doğrusu, başlangıçta düşündüklerim bu süreçte değişmekten çok derinleşti. Onu zaten tanıyordum. Ama bir insanı yıllardır tanımakla, hayatının farklı dönemlerinde yanında bulunmuş insanları dinleyerek tanımak arasında fark var. Başkalarının hatıralarında karşılaştığım Nevzat, bildiğim özelliklerinin nereden geldiğini ve o insanların hayatında nasıl karşılık bulduğunu daha iyi anlamamı sağladı. O geçide yaklaşırken bütün bu insanların bakışını da yanıma alıyordum.
Bir de Nevzat’ın kendi anlattıkları vardı. Ofisinde yaptığımız görüşmelerin yanında ekip olarak kitap kampları da düzenledik. Cem abinin Bursa’daki köy evinde, Levent’teki ofiste, Antalya’da ve Beykoz’da günlerce bir araya geldik. Arkadaş ortamında akan, konusu genişleyen, bazen başka bir hatırayla devam eden sohbetlerdi bunlar. Bu sırada kayıt cihazlarım da durmaksızın çalışıyordu. Proje boyunca 150 saati aşan ses ve görüntü kaydı birikti. Kayıtları art arda dinlemeye kalksanız, hiç uyumadan altı günden fazla sürerdi.
Bir kitaba başlarken insan çoğu zaman malzemenin yetip yetmeyeceğini düşünür. Bizim derdimiz tam tersiydi. Malzeme yetmekle kalmıyor, taşıyordu. Nevzat’ı anlatan 75 kişiyle yaptığım görüşmelerin çoğu en az bir saat sürmüştü. Her birinde kitaba girmeyi hak eden hikâyeler, gözlemler, ayrıntılar vardı. Anlatılan her şeyi kullanmaya kalksak AnaBritannica gibi bir ansiklopedi serisi hazırlamamız gerekirdi. Asıl iş seçmek, anlatının akışını kurmak ve her parçanın nerede yerini bulacağına karar vermekti. Onur ve Anıl’ın hüneri tam bu noktada devreye girdi. Bu devasa yığının içinde kaybolmadan yolumuzu bulmamızı sağlayan harita, yani kitabın bölüm planı, bu ikilinin elinden çıktı.
Aradığımız bilgiye hızla ulaşabilmek için de deşifreler üzerinde yapay zekâ destekli bir arama düzeni kurdum. Belirli bir konuda Nevzat’ın ne söylediğini ya da aynı olayı başka kimlerin anlattığını bu metinlerin içinde arayabiliyorduk. Yüzlerce sayfa arasında ihtiyaç duyduğumuz konuşmaya ulaşmak böylece kolaylaştı. Yazım aşamasında ekip olarak yararlandığımız araçlardan biri oldu.
Yazıya geçtiğimizde işi bölüştük. Nevzat’ın çocukluk ve gençlik yılları, Yemeksepeti fikrinin doğuşu, Trabzonspor gibi bölümleri Anıl ve Onur hazırladı. Bana iş hayatı ve aile bölümleri düştü. Yemeksepeti’nin satışını, çalışanlara dağıtılan parayı, satıştan sonraki dönemi, yatırımcılığı ve ardından eş, baba, oğul olarak Nevzat’ı yazdım.
İş hayatını pek çok yerde konuşabilirsiniz. Ofiste, bir toplantı odasında, bir restoranda. Aileye geldiğinizde ise bir insanın evine giriyorsunuz. Kitabın aile kısmını da “Anadolu Hisarı’nda Bir Hane” başlığıyla, Nevzat’ın evinin kapısından girerek açtım. Duvarlarında Fikret Mualla tablolarıyla forma koleksiyonunun yan yana durduğu, Boğaz’ın en dar yerine bakan bir ev.
Üstelik bu kez eve girmek mecaz değildi. Nevzat’ı doğduğundan beri tanıyan, büyüten, hayatının farklı dönemlerinde onunla aynı evi paylaşan insanları kendi evlerinde dinledim. Annesi ve babasıyla Bodrum’daki yazlıklarında oturup konuştum. Teyzesi ve eniştesini de Kadıköy’deki evlerinde ziyaret ettim. Nevzat ilkokuldan önceki yıllarında, üniversitede okurken ve Yemeksepeti’nin ilk döneminde onların yanında kalmıştı. O evlerin her biri hikâyenin içindeydi.
Ev, insanın kendini en rahat, en kendi gibi hissetmek istediği yer. Orada anlatılanları dinleyip yazıya geçirmek başka bir sorumluluk getiriyor. Bir saat ustası küçücük bir parçayı yerine takarken bütün mekanizmayı nasıl gözetirse, siz de her anlatının aile hikâyesinin bütünü içinde nerede duracağını düşünüyorsunuz.
Aynı bölümde, “Nevzat’ı Sevmek” başlığı altında farklı dönemlerin duygularını bir araya getirdim. Bir yanda eski eşi Melis’in anlattıkları vardı, öte yanda bugün hayatını paylaştığı eşi Zeynep’in. Bu iki hikâyeyi aynı zamanda iki ayrı çağın hikâyesi olarak kurdum. Melis’le ICQ üzerinden yazışarak başlayan ilişki analogdan dijitale geçiş yıllarına, Zeynep’le bir yatırım sunumunda başlayan hayat ise dijitalin olgunlaştığı yıllara denk düşüyordu.
Zeynep’le yaptığım görüşme bana çok şey kattı. Nevzat’ın karşısındaki insanı sessizce sınadığı, Zeynep’in “the checklist” dediği o yazılı olmayan değerlendirme sistemini en iyi o anlattı. Bir akşam yemeğinde garsona “ekspresso” değil “espresso” dediği için o listeden bir tik almıştı. Anlattıklarıyla Nevzat’ın dünyasına biraz daha yaklaştığımı hissettim.
Baba olarak Nevzat’ı yazarken de hem kendi babasıyla hem çocuklarıyla ilişkisi bu anlatının içindeydi. Kendi isteklerine ve tercihlerine böylesine düşkün bir adam, “Çocuklarımı kendimden çok seviyorum” diyordu. Her sesin hakkını vermem, her ilişkinin kendine özgü dokusunu korumam gerekiyordu. İyi cümle kurmanın tek başına yetmediği, sezginin ve empatinin de işin içine girdiği bir çalışmaydı bu. Aile bölümü, hem görüşmelerini yaparken hem yazarken en çok keyif aldığım kısımlardan biri oldu.
Bütün bu süre boyunca Nevzat’la kitap dışında da çalışmayı sürdürüyorduk. Her gün konuşuyor, yazışıyor, farklı işler üzerine birlikte düşünüyorduk. Kitap çalışması bu yakınlığı daha da artırdı. Bir süre sonra bazı düşüncelerin kafamda, Nevzat’ın kendi zihnini anlatırken tarif ettiği gibi dönüp durduğunu, bir fikri bulduğumda onu bekletmeden hayata geçirmek istediğimi fark ettim. Birlikte geçirilen zamanın ve sürekli aynı insan üzerine düşünmenin bende bıraktığı izlerdi bunlar.
Kitabın yazımı büyük ölçüde bitmişti. Son bölüm olan “Nevzat Aydın Olmak” üzerinde düşünüyordum. Onca görüşmenin ardından kafamda oluşan Nevzat’ı birkaç sayfada anlatacak düşünceyi ararken, sabaha karşı, saat üç sularında bir rüyadan uyandım. Bir süre yarı uykulu halde düşünmeye devam ettim. O anda kendi düşünme biçimimde Nevzat’tan tanıdığım bir şey yakaladım ve bölümün merkezini buldum. Girişimci, futbol tutkunu, patron, ortak, arkadaş, baba, evlat, eş halleriyle Nevzat’ı anlatırken hepsinin altında işleyen o zihne bakacaktım. Kalktım, kahve demledim, bilgisayarın başına oturdum ve dört saat boyunca yazdım.
Ortaya çıkan “Nevzat Aydın Olmak” bölümünde onun zihnini şöyle anlatıyordum: “Kafasının içi mesai saatleriyle ya da uyku düzeniyle sınırlanabilen bir yer değil. Orası ışıkları hiç sönmeyen bir otoban. Senaryolar orada durmadan yeniden yazılıyor.” Birkaç satır sonra da rüyalarında bile çalışmaya devam eden bir zihinden söz ediyordum. Nevzat’ın zihnini anlatırken, o saatlerde kendi kafamın içinde olup biteni de tarif ediyordum. Yazıyı tamamladığımda yorgundum ama rahatlamıştım. Artık gerçekten uyuyabilirdim.
Aile kısmına Nevzat’ın evinin kapısından girerek başlamıştım, bitirirken ise kafasının içindeydim. Filmde ziyaret on beş dakika sürüyordu. Benimki o sabah dört saat sürdü. Bilgisayarın başından kalktığımda, alışkanlıklarıma biraz Nevzat karışmış gibiydi.
Baskı öncesi hazırlanan örnek kitabı havaalanında Nevzat’a ulaştırdık. Son kontrollerin ardından kitap baskıya girdi. Bir süre sonra matbaadan fotoğraflar ve videolar gelmeye başladı. Uzun süre kayıtlar, deşifreler ve ekrandaki metinler olarak var olan şey artık basılı bir kitaptı.
Kitabı elime aldığımda, bittiğini ilk kez gerçekten hissettim. Bunca zamandır hayatımda bu kadar yer tutan bir çalışmanın bitmiş olması sevindiriciydi ama bir yandan da tuhaf geliyordu. Bu duruma alışmam biraz zaman aldı.
Bundan sonra yolumuz nereye düşer, birlikte daha neler yaparız, şimdiden kestirmek zor. Ama kitabın son cümlesini hepimize uyarlayarak şunu söyleyebilirim:
Ne yaparsak yapalım, tutkuyla ve bokunu çıkararak, yine “Nevzatça” yapacağız.




